Het is algemeen bekend dat zelfstandigen in België niet kunnen rekenen op een hoog wettelijk pensioen. Wie zijn levensstandaard na zijn carrière wil behouden, moet daarom zelf initiatief nemen om een aanvullend pensioen op te bouwen.

Gelukkig bestaan er verschillende manieren om als zelfstandige fiscaal voordelig te sparen voor later. Met de juiste keuzes kan je een stevig pensioen opbouwen en tegelijk vandaag al belastingen besparen.

Aanvullend pensioen via het VAPZ

Voor zelfstandigen in hoofdberoep is het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ) meestal de eerste en belangrijkste stap.

Met een VAPZ kan je jaarlijks een deel van je inkomen opzijzetten voor je pensioen. Je kan maximaal 8,17% van je netto beroepsinkomen storten, met een plafond van 3.965,77 euro per jaar. Sommige aanbieders laten ook al bijdragen vanaf ongeveer 100 euro per jaar toe.

Het grote voordeel van een VAPZ is de fiscale aftrekbaarheid. De bijdrage wordt beschouwd als een sociale kost en vermindert je belastbaar inkomen. Daardoor bespaar je belastingen aan je hoogste belastingtarief, dat in België vaak tot 50% kan oplopen.

Daarnaast geniet je ook bij de uitbetaling van een voordelige belastingregeling.

Sociaal VAPZ

Je kan ook kiezen voor een sociaal VAPZ. Daarmee kan je tot 9,40% van je netto beroepsinkomen sparen, met een maximum van 4.562,82 euro per jaar.

Naast het pensioen biedt een sociaal VAPZ extra bescherming, zoals:

• een uitkering bij arbeidsongeschiktheid
• een tussenkomst bij moederschapsrust
• bijkomende sociale waarborgen

Het nadeel is dat een deel van je premie gebruikt wordt voor deze extra verzekeringen. Daardoor wordt niet het volledige bedrag geïnvesteerd voor je pensioenopbouw.

Met andere woorden: je bouwt meestal iets minder pensioenkapitaal op dan bij een klassiek VAPZ met dezelfde premie. Het sociaal VAPZ is dus vooral interessant voor zelfstandigen die ook extra bescherming willen bij ziekte of een tijdelijke stopzetting van hun activiteit.

POZ: Pensioenovereenkomst voor zelfstandigen

Naast het VAPZ bestaat er ook de POZ (Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen). Dit systeem kan perfect naast een VAPZ gebruikt worden en laat je toe om nog extra pensioen op te bouwen.

De bijdragen die je betaalt binnen een POZ geven recht op een belastingvermindering van 30%.

Toch is het fiscaal voordeel meestal minder groot dan bij een VAPZ. Daar komt nog bij dat op de premie een verzekeringstaks van 4,4% verschuldigd is.

In de praktijk wordt daarom vaak eerst het VAPZ maximaal benut voordat men een POZ overweegt.

Pensioen opbouwen als zelfstandige in bijberoep

Ook zelfstandigen in bijberoep kunnen in principe gebruikmaken van een VAPZ of POZ, maar daar gelden enkele voorwaarden voor.

Je moet namelijk:

• minstens evenveel sociale bijdragen betalen als een zelfstandige in hoofdberoep minimaal betaalt
• minstens drie volledige kalenderjaren geregistreerd zijn als zelfstandige in bijberoep

De minimumbijdrage voor zelfstandigen in hoofdberoep bedraagt bijvoorbeeld 890,51 euro per kwartaal (2024).

In de praktijk komt het erop neer dat veel bijberoepers eerst moeten doorgroeien voordat ze van deze systemen gebruik kunnen maken.

Nog meer fiscaal pensioensparen

Naast deze systemen voor zelfstandigen kan je ook gebruikmaken van klassieke vormen van pensioensparen.

Pensioensparen

Pensioensparen levert een belastingvermindering op tot 297 euro per jaar, afhankelijk van het bedrag dat je stort.

Langetermijnsparen

Via een levensverzekering (langetermijnsparen) kan je een bijkomende belastingvermindering krijgen tot 705 euro per jaar.

Veel zelfstandigen combineren deze systemen om hun pensioenopbouw maximaal te optimaliseren.

Veelgestelde vragen over pensioen als zelfstandige

Kan ik mijn bijdragen aanpassen als mijn inkomen verandert?

Ja. Zowel bij een VAPZ als bij een POZ heb je flexibiliteit. Je kan je premies jaarlijks aanpassen binnen de wettelijke grenzen.

In een minder goed jaar kan je de bijdragen verlagen of zelfs overslaan. Wanneer je inkomen opnieuw stijgt, kan je weer meer bijdragen.

Wat gebeurt er met mijn pensioen als ik stop als zelfstandige?

Wanneer je stopt als zelfstandige kan je het contract meestal slapend laten verderlopen. Je betaalt dan geen nieuwe premies meer, maar het opgebouwde kapitaal blijft bestaan en kan blijven aangroeien.

In sommige gevallen kan het contract ook worden overgedragen naar een nieuwe werkgever of omgezet worden naar een individuele levensverzekering.

Wanneer kan ik starten met een VAPZ of POZ?

Zelfstandigen in hoofdberoep kunnen starten zodra ze actief zijn en sociale bijdragen betalen.

Zelfstandigen in bijberoep kunnen meestal pas gebruikmaken van deze systemen nadat ze drie kalenderjaren actief zijn en voldoende sociale bijdragen betalen.

Waar kan ik mijn pensioen bekijken?

Een overzicht van je wettelijke en aanvullende pensioenrechten vind je op mypension.be. Op dit platform kan je ook simulaties maken van je toekomstige pensioen.